نقشه شهر دستگرد برخوار- اصفهان
شهر دستگرد برخوار در بخش برخوار شهرستان برخوار و ميمه قرار دارد.
آب و هواى آن معتدل خشك است. بيشترين دماى آن ْ42 در مرداد، كمترين آن ْ2ر12- در
بهمن، و ميانگين بارش ساليانۀ آن 6.121ميليمتر است . پيش از 1329ش، آبادى دستگرد،
مركز دهستان برخوار بود و برخوار بخش حومۀ شهرستان اصفهان و تابع استان دهم
(اصفهان) بود. در اين سال، آبادى دستگرد شهر شد و با تشكيل شهرستان برخوار و ميمه
در تير 1368 و بخش برخوار در فروردين 1379، تابع شهرستان و بخش مذكور گرديد .اهالى
آن شيعۀ دوازده امامي‌اند و به فارسى سخن مي‌گويند . دستگرد از طريق دو راهىِ حبيب‌آباد،
به اردستان و نائين مرتبط مي‌شود. بزرگراه اصفهان به شاهين‌شهر و تهران از كنار آن
مي‌گذرد. فرش‌بافى با طرحهاى اصفهانى و نائينى در آن رواج دارد .شهر داراى
زيارتگاهى به نام امامزاده ادهم است . نام آن به صورتهاى دَسْتْجِرْد و
دستگردبرخوار هم ضبط شده است . آباديها و شهرهاى بسيارى در استان اصفهان و نيز در
استانهاى ديگر، از جمله خراسان، به اين نام خوانده شده‌اند. جزء گرد/ كرد/ جرد در
اين اسامى، از «كرت» فارسى باستان، به معناى ساخته و پرداخته، گرفته شده است و
دستگرد يعنى شهر ساخته دست. از جمله شهرهاى قديمى با اين نام، دستكره‌الملك است.
دستگرد در ناحيه قديمى برخوار قرار داشته است و در دورۀ ناصرى از روستاهاى بزرگ و
معروف بلوك برخوار محسوب مي‌شد . جابرى انصارى (متوفى 1335ش) آن را قريه‌اى با
چهار هزار سكنه ذكر كرده است . در حدود 1330ش، دستگرد 119،5 تن جمعيت داشت، از
توليداتش غلات و پنبه و پشم و روناس بود و بافت قالى و كيش (نوعى پارچه كتانى) در
آن رواج داشت. علاوه بر دستگردِ ياد شده چندين آبادى به نام دستگرد وجود دارد، از
جمله دستگردِ قَدّادِه/ دستجرد غداده، مركز دهستان ماربين سفلا در شهرستان خميني‌شهر؛
دستگردِ مار، در دهستان بَرَان شمالى در شهرستان اصفهان؛ دستگرد مهرآوران، از
آباديهاى دهستان گَركَن در شهرستان لِنجان؛ آبادى قديمى دستگرد يا دستجرد خيار، كه
به علت داشتن مزارع خيار و زود به عمل آمدن اين محصول آن را به اين نام مي‌خواندند،
و امروزه از محلات شهر اصفهان به شمار مي‌رود. به گفتۀ اصفهانى، دستگرد از
روستاهاى معروف بلوك جِى بود كه خيار خوب اصفهان از مزارع آن تهيه مي‌شد و باغهاى
زردآلو و آلوچه و شليل و هلو، و انواع انگور آن مشهور بود. حسن دستگردى* متخلص به
وحيد، صاحب امتياز مجله ارمغان و وحيد دستگردى، مصحح خمسه نظامى گنجوى، به دستگرد
خيار منسوب‌اند .
شهر دستگرد با وسيع شدن شهر اصفهان اينک در 13 کيلومتري شمال شهر اصفهان قرار
دارد. موقعيت دستگرد از نظر آب و هوا خشک و بياباني است در اين شهر آثار تاريخي
خاصي وجود ندارد. امامزاده ادهم اين شهر و مسجد جامع قديمي از نقاط زيارتي آنند.
مردان آن بيشتر شغل کشاورزي دارند البته در چند سال اخير اين آمار رو به کاهش است.
بيشتر تخصص آنها در امر کشاورزي در کشت صيفي جاتي مانند هندوانه و خربزه مي‌باشد.
براساس سرشماري سال 1385جمعيت اين شهر 15,524نفر (4,028خانوار) بوده است.